1
00:00:00,000 --> 00:00:09,000
 Taśma numer 7, wywiad z Panią Noemi Makower przeprowadza Joanna Wróblewski.

2
00:00:09,000 --> 00:00:14,000
 Chciałabym jeszcze powrócić do okresu powojennego i spytać się Pani,

3
00:00:14,000 --> 00:00:23,000
 jak Pani mogła dalej robić swoją karierę naukową po wojnie?

4
00:00:23,000 --> 00:00:32,000
 Byłam najpierw od razu w chwili przyjęcia do Akademii Medycznej w 1946 roku.

5
00:00:32,000 --> 00:00:40,000
 Byłam starszym asystentem. Pracowało nas tylko troje osób wtedy.

6
00:00:40,000 --> 00:00:46,000
 Ogromna praca po kilkudziesięciu pacjentów dziennie,

7
00:00:46,000 --> 00:00:52,000
 bo to był początek, wszyscy mieli jakieś kłopoty z zębami.

8
00:00:52,000 --> 00:00:58,000
 Kiedy powstały już poszczególne specjalizacyjne oddziały,

9
00:00:58,000 --> 00:01:03,000
 ja dostałam przydział do Zakładu Protetyki Stomatologicznej.

10
00:01:03,000 --> 00:01:10,000
 Moim szefem był profesor Gorczyński ze Lwowa.

11
00:01:10,000 --> 00:01:15,000
 Profesor Gorczyński bardzo dobrym, porządnym człowiekiem,

12
00:01:15,000 --> 00:01:21,000
 ale niezbyt głębokim, jeżeli chodzi o naukę.

13
00:01:21,000 --> 00:01:28,000
 Ja zaczęłam od razu pracę tam, to już była praca stabilna,

14
00:01:28,000 --> 00:01:31,000
 wiedziałam, że już mnie nie przeniosą,

15
00:01:31,000 --> 00:01:38,000
 od tego, żeby poszukać jakiegoś związku z medycyną ogólną.

16
00:01:38,000 --> 00:01:50,000
 W nawiązaniu do tego zaczęłam pracować nad profilaktyką próchnicy zębów.

17
00:01:50,000 --> 00:01:54,000
 Bardzo dużo prac mam z tego zakresu,

18
00:01:54,000 --> 00:02:03,000
 sto kilkadziesiąt i ponad piętnaście doktoratów z tego zakresu,

19
00:02:03,000 --> 00:02:06,000
 dwie habilitacje.

20
00:02:06,000 --> 00:02:12,000
 Praca moja się udała, o tyle, że wprowadziłam florkowanie wody pitnej

21
00:02:12,000 --> 00:02:16,000
 we Wrocławiu i w innych miastach Polski,

22
00:02:16,000 --> 00:02:22,000
 głównie w obrębie województwa wrocławskiego,

23
00:02:22,000 --> 00:02:27,000
 bo nawiązałam kontakty również z technicznymi inżynierami,

24
00:02:27,000 --> 00:02:31,000
 którzy zajmowali się procesem florkowania wody.

25
00:02:31,000 --> 00:02:38,000
 Jednocześnie robiliśmy badania i dlatego mieliśmy bardzo dużo tych prac badawczych

26
00:02:38,000 --> 00:02:45,000
 i dużo moich asystentów później mogło zostać adiunktami po doktoracie.

27
00:02:45,000 --> 00:02:49,000
 I spośród tych ludzi mam bardzo wiele przyjaciół.

28
00:02:49,000 --> 00:02:52,000
 Niektórzy z nich zostali już docentami.

29
00:02:52,000 --> 00:03:00,000
 Następcą moim w zakładzie protetyki był mój docent,

30
00:03:00,000 --> 00:03:03,000
 obecnie już profesor,

31
00:03:10,000 --> 00:03:15,000
 takie codzienne nazwisko na co dzień wypadło.

32
00:03:15,000 --> 00:03:20,000
 Ja przypomnę sobie zaraz, bo ja jestem zmęczona już w tej chwili.

33
00:03:20,000 --> 00:03:28,000
 Więc prace dotyczyły oczywiście nie tylko zapobiegania prównicy zębów,

34
00:03:28,000 --> 00:03:34,000
 ale również innych dziedzin stomatologii.

35
00:03:34,000 --> 00:03:46,000
 Głównie chodziło o zapobieganie mimowolnemu zwarciu i zgrzytaniu zębami,

36
00:03:46,000 --> 00:03:51,000
 co jest bardzo częstym objawem u ludzi nerwowych.

37
00:03:51,000 --> 00:03:57,000
 I myśmy wprowadzili wtedy, ja dzięki temu, że mogę sobie poradzić z językami obcymi,

38
00:03:57,000 --> 00:04:04,000
 wprowadziłam takie specjalne płytki, które w tej chwili są również stosowane w Sztokholmie.

39
00:04:04,000 --> 00:04:11,000
 Moja droga naukowa była stosunkowo prosta.

40
00:04:11,000 --> 00:04:23,000
 Jakkolwiek miałam przeszkody, przede wszystkim związane z tym, że byłam Żydówką.

41
00:04:23,000 --> 00:04:32,000
 Zespół kolegów partyjnych, taki zespół bardzo ścisły, wezwał mnie na spotkanie.

42
00:04:32,000 --> 00:04:38,000
 - Który to był rok? - Ten, w którym wysiedlano wszystkich Żydów.

43
00:04:38,000 --> 00:04:44,000
 - W latach sześćdziesiątych? - No, tam sześćdziesiąt siedem.

44
00:04:44,000 --> 00:04:51,000
 Wtedy mój syn wyjechał do Sztokholmu.

45
00:04:51,000 --> 00:04:55,000
 - Co oni na tym zebraniu, co z Panią mówili?

46
00:04:55,000 --> 00:05:01,000
 - Powiedziałam, że pamiętam, że miałam krótką, ale bardzo dubitną mowę,

47
00:05:01,000 --> 00:05:09,000
 bo to był cały zespół tych kolegów z innych uczelni, z naszej uczelni, ale nie ze stomatologii.

48
00:05:09,000 --> 00:05:14,000
 Powiedziałam, że prochy moich przodków są pochowane razem z Waszymi,

49
00:05:14,000 --> 00:05:19,000
 że nie mam się czego wstydzić, bo pracuję jak najbardziej efektywnie,

50
00:05:19,000 --> 00:05:25,000
 czego dowodem są moje prace i awanse moich asystentów.

51
00:05:25,000 --> 00:05:32,000
 Zwolnili mnie od razu. Nie miałam żadnych przykrości później na tym stanowisku.

52
00:05:32,000 --> 00:05:39,000
 Natomiast mój syn parę razy siedział, bo wtedy był protest młodzieży akademickiej,

53
00:05:39,000 --> 00:05:47,000
 żydowskiej głównie, siedział w Politechnice zamkniętej, bo oni ten protest robili

54
00:05:47,000 --> 00:05:54,000
 i potem postanowił wyjechać jako Żyd. Dlatego ten protest był.

55
00:05:54,000 --> 00:06:02,000
 I postanowił wyjechać bez mojej zgody albo mojej rady, tylko pojechał do Warszawy,

56
00:06:02,000 --> 00:06:11,000
 załatwił tą sprawę i wyjechał jako człowiek, który jedzie, emigrant do Izraela.

57
00:06:11,000 --> 00:06:17,000
 Tak jak wszyscy. Prawda? Po przyjeździe do Sztokholmu,

58
00:06:17,000 --> 00:06:23,000
 bardzo go tu pięknie, tą całą grupę przyjęli, to była jedna z pierwszych grup.

59
00:06:23,000 --> 00:06:28,000
 I najpierw był w Sztokholmie, później zdawał egzaminy,

60
00:06:28,000 --> 00:06:34,000
 przy tym nie zaliczyli mu całego okresu studiów, czyli trzech lat, tylko dwa lata.

61
00:06:34,000 --> 00:06:39,000
 Trzeci rok zrobił, dalej już w Szwecji, zdawał egzamin ze szwedzkiego i tak dalej,

62
00:06:39,000 --> 00:06:41,000
 tak jak wszyscy to robili.

63
00:06:41,000 --> 00:06:44,000
 Czy jakoś to się negatywnie odbiło na Pani pracy w Polsce?

64
00:06:44,000 --> 00:06:46,000
 Fakt, że on wyjechał na imigrację żydowską?

65
00:06:46,000 --> 00:06:52,000
 Oczywiście odbiło się na awansie. Robiłam mianowicie moje papiery,

66
00:06:52,000 --> 00:07:01,000
 jak dostałam przesłaną opinię pozytywną na awans na docenta,

67
00:07:01,000 --> 00:07:08,000
 to odłożyli papiery na bok. I papiery leżały parę lat.

68
00:07:08,000 --> 00:07:10,000
 Ja nie wiedziałam o tym, dlaczego.

69
00:07:10,000 --> 00:07:15,000
 Bo podobno, tak oni powiedzieli mi później poprzez znajomych,

70
00:07:15,000 --> 00:07:19,000
 że mój syn coś w Ministerstwie Zdrowia powiedział, jak się zwalają.

71
00:07:19,000 --> 00:07:24,000
 Nie sądzę, żeby powiedział, zresztą nie pamięta absolutnie tego.

72
00:07:24,000 --> 00:07:32,000
 No ale wynik był taki, że ja dwa razy robiłam habilitację,

73
00:07:32,000 --> 00:07:37,000
 mianowicie habilitację jako taką, i nie we Wrocławiu, tylko w Łodzi,

74
00:07:37,000 --> 00:07:42,000
 bo w Wrocławiu był profesor łodziński, zresztą Żyd z pochodzenia,

75
00:07:42,000 --> 00:07:47,000
 który mnie przeszkadzał, bo uważał, że to ambicjonalne bardzo,

76
00:07:47,000 --> 00:07:51,000
 że to nie powinna robić taka młoda osoba.

77
00:07:51,000 --> 00:07:57,000
 Ja robiłam profesora Fuchsa w Łodzi, który jest obecnie w Niemczech,

78
00:07:57,000 --> 00:08:03,000
 cały czas, od chwili wyrzucenia Żydów z tych katedr łódzkich.

79
00:08:03,000 --> 00:08:13,000
 Więc robiłam habilitację, a przedtem zrobiłam kandydaturę nauk we Wrocławiu.

80
00:08:13,000 --> 00:08:18,000
 To już to jest to, co robiono w Rosji, czego w Polsce już później nie było.

81
00:08:18,000 --> 00:08:25,000
 Więc dwa razy to było. Doktora, kandydaturę, habilitację,

82
00:08:25,000 --> 00:08:33,000
 a potem do profesury to musiałam jechać, zdawać ten egzamin publiczny i pytania

83
00:08:33,000 --> 00:08:37,000
 wtedy z całego zespołu profesorów w Łodzi.

84
00:08:37,000 --> 00:08:43,000
 Więc wtedy patrzyli na mnie dosłownie na nogi, i do góry na głowę,

85
00:08:43,000 --> 00:08:49,000
 i w co ubrane, i co nosi, i dlaczego przyjechała do Łodzi.

86
00:08:49,000 --> 00:08:55,000
 Tak, miałem wtedy referat. To było konieczne, każdy miał.

87
00:08:55,000 --> 00:09:00,000
 Dostałam trzy tematy i musiałam się przygotować ze wszystkich trzech,

88
00:09:00,000 --> 00:09:03,000
 bo nie wiedziałam, jakie dostanę.

89
00:09:03,000 --> 00:09:14,000
 Wtedy pamiętam, że siedziałam na linii Wrocław-Warszawa w Puszczykowie

90
00:09:14,000 --> 00:09:19,000
 i tam przygotowywałam się do tego referatu, pisałam ten referat.

91
00:09:19,000 --> 00:09:25,000
 Także właściwie przeszkód jako takich to ja nie miałam.

92
00:09:25,000 --> 00:09:32,000
 Jedna przeszkoda to była ta w ministerstwie, że nie dawali mi awansu,

93
00:09:32,000 --> 00:09:37,000
 który mi się należał i przerażałam na półce parę lat.

94
00:09:37,000 --> 00:09:44,000
 A druga przeszkoda to była tego osobista profesora Żyda z pochodzenia chrzczonego,

95
00:09:44,000 --> 00:09:46,000
 profesora Owickiego.

96
00:09:46,000 --> 00:09:50,000
 W którym roku znalazła się Pani w Szwecji?

97
00:09:50,000 --> 00:09:59,000
 W Szwecji się znalazłam dziesięć lat temu. Dokładnie w osiemdziesiątym trzecim roku.

98
00:09:59,000 --> 00:10:07,000
 Przy czym papiery załatwiłam w bardzo zabawny sposób, mogę powiedzieć,

99
00:10:07,000 --> 00:10:13,000
 bo przedtem przyjeżdżałam tutaj tylko czasowo do dzieci, w odwiedziny do wnuków, do dzieci.

100
00:10:13,000 --> 00:10:18,000
 Najpierw do dzieci, tylko później również do wnuków.

101
00:10:18,000 --> 00:10:26,000
 Mianowicie przyszłam tak jak było trzeba do ambasady szwedzkiej.

102
00:10:26,000 --> 00:10:31,000
 Skierowano mnie na górę, na piętro wyżej do takiego pana,

103
00:10:31,000 --> 00:10:35,000
 który się tym zajmował służbowo. To był Szwed.

104
00:10:35,000 --> 00:10:43,000
 A ja miałam ze sobą list od Józia, który po szwedzku napisał.

105
00:10:43,000 --> 00:10:44,000
 Od syna?

106
00:10:44,000 --> 00:10:51,000
 Od syna, tak. Dlaczego i jak. Bardzo rzeczowo i bardzo krótko.

107
00:10:51,000 --> 00:10:56,000
 I on mi powiedział, że ja dostanę wiadomość we Wrocławiu.

108
00:10:56,000 --> 00:11:01,000
 Nie zdążyłam iść na dół, kiedy był telefon z góry, żebym jeszcze raz przyszła.

109
00:11:01,000 --> 00:11:05,000
 Przyszłam do góry i powiedział mi, masz po angielsku, masz szczęście,

110
00:11:05,000 --> 00:11:10,000
 bo przyjechał przedstawiciel tych spraw ze Sztokholmu,

111
00:11:10,000 --> 00:11:15,000
 przeczytał pismo twojego syna i zgodził się od razu.

112
00:11:15,000 --> 00:11:19,000
 Także masz zgodę. No i tak to było.

113
00:11:19,000 --> 00:11:23,000
 Miałam jedyne szczęście w służbowu.

114
00:11:23,000 --> 00:11:26,000
 Tutaj zakończymy tę taśmę.

115
00:11:26,000 --> 00:11:29,000
 Dobrze się kończy.

116
00:11:49,000 --> 00:12:17,000
 Napisy/Transkrypcja: WYTFURNIA.PL [SO] Odwiedź stronę WYTFURNIA.PL/services po więcej informacji o naszych usługach!

117
00:12:19,000 --> 00:12:47,000
 Napisy/Transkrypcja: WYTFURNIA.PL [SO] Odwiedź stronę WYTFURNIA.PL/services po więcej informacji o naszych usługach!