Taśma numer 7, wywiad z Panią Noemi Makower przeprowadza Joanna Wróblewski.
Chciałabym jeszcze powrócić do okresu powojennego i spytać się Pani,
jak Pani mogła dalej robić swoją karierę naukową po wojnie?
Byłam najpierw od razu w chwili przyjęcia do Akademii Medycznej w 1946 roku.
Byłam starszym asystentem. Pracowało nas tylko troje osób wtedy.
Ogromna praca po kilkudziesięciu pacjentów dziennie,
bo to był początek, wszyscy mieli jakieś kłopoty z zębami.
Kiedy powstały już poszczególne specjalizacyjne oddziały,
ja dostałam przydział do Zakładu Protetyki Stomatologicznej.
Moim szefem był profesor Gorczyński ze Lwowa.
Profesor Gorczyński bardzo dobrym, porządnym człowiekiem,
ale niezbyt głębokim, jeżeli chodzi o naukę.
Ja zaczęłam od razu pracę tam, to już była praca stabilna,
wiedziałam, że już mnie nie przeniosą,
od tego, żeby poszukać jakiegoś związku z medycyną ogólną.
W nawiązaniu do tego zaczęłam pracować nad profilaktyką próchnicy zębów.
Bardzo dużo prac mam z tego zakresu,
sto kilkadziesiąt i ponad piętnaście doktoratów z tego zakresu,
dwie habilitacje.
Praca moja się udała, o tyle, że wprowadziłam florkowanie wody pitnej
we Wrocławiu i w innych miastach Polski,
głównie w obrębie województwa wrocławskiego,
bo nawiązałam kontakty również z technicznymi inżynierami,
którzy zajmowali się procesem florkowania wody.
Jednocześnie robiliśmy badania i dlatego mieliśmy bardzo dużo tych prac badawczych
i dużo moich asystentów później mogło zostać adiunktami po doktoracie.
I spośród tych ludzi mam bardzo wiele przyjaciół.
Niektórzy z nich zostali już docentami.
Następcą moim w zakładzie protetyki był mój docent,
obecnie już profesor,
takie codzienne nazwisko na co dzień wypadło.
Ja przypomnę sobie zaraz, bo ja jestem zmęczona już w tej chwili.
Więc prace dotyczyły oczywiście nie tylko zapobiegania prównicy zębów,
ale również innych dziedzin stomatologii.
Głównie chodziło o zapobieganie mimowolnemu zwarciu i zgrzytaniu zębami,
co jest bardzo częstym objawem u ludzi nerwowych.
I myśmy wprowadzili wtedy, ja dzięki temu, że mogę sobie poradzić z językami obcymi,
wprowadziłam takie specjalne płytki, które w tej chwili są również stosowane w Sztokholmie.
Moja droga naukowa była stosunkowo prosta.
Jakkolwiek miałam przeszkody, przede wszystkim związane z tym, że byłam Żydówką.
Zespół kolegów partyjnych, taki zespół bardzo ścisły, wezwał mnie na spotkanie.
- Który to był rok? - Ten, w którym wysiedlano wszystkich Żydów.
- W latach sześćdziesiątych? - No, tam sześćdziesiąt siedem.
Wtedy mój syn wyjechał do Sztokholmu.
- Co oni na tym zebraniu, co z Panią mówili?
- Powiedziałam, że pamiętam, że miałam krótką, ale bardzo dubitną mowę,
bo to był cały zespół tych kolegów z innych uczelni, z naszej uczelni, ale nie ze stomatologii.
Powiedziałam, że prochy moich przodków są pochowane razem z Waszymi,
że nie mam się czego wstydzić, bo pracuję jak najbardziej efektywnie,
czego dowodem są moje prace i awanse moich asystentów.
Zwolnili mnie od razu. Nie miałam żadnych przykrości później na tym stanowisku.
Natomiast mój syn parę razy siedział, bo wtedy był protest młodzieży akademickiej,
żydowskiej głównie, siedział w Politechnice zamkniętej, bo oni ten protest robili
i potem postanowił wyjechać jako Żyd. Dlatego ten protest był.
I postanowił wyjechać bez mojej zgody albo mojej rady, tylko pojechał do Warszawy,
załatwił tą sprawę i wyjechał jako człowiek, który jedzie, emigrant do Izraela.
Tak jak wszyscy. Prawda? Po przyjeździe do Sztokholmu,
bardzo go tu pięknie, tą całą grupę przyjęli, to była jedna z pierwszych grup.
I najpierw był w Sztokholmie, później zdawał egzaminy,
przy tym nie zaliczyli mu całego okresu studiów, czyli trzech lat, tylko dwa lata.
Trzeci rok zrobił, dalej już w Szwecji, zdawał egzamin ze szwedzkiego i tak dalej,
tak jak wszyscy to robili.
Czy jakoś to się negatywnie odbiło na Pani pracy w Polsce?
Fakt, że on wyjechał na imigrację żydowską?
Oczywiście odbiło się na awansie. Robiłam mianowicie moje papiery,
jak dostałam przesłaną opinię pozytywną na awans na docenta,
to odłożyli papiery na bok. I papiery leżały parę lat.
Ja nie wiedziałam o tym, dlaczego.
Bo podobno, tak oni powiedzieli mi później poprzez znajomych,
że mój syn coś w Ministerstwie Zdrowia powiedział, jak się zwalają.
Nie sądzę, żeby powiedział, zresztą nie pamięta absolutnie tego.
No ale wynik był taki, że ja dwa razy robiłam habilitację,
mianowicie habilitację jako taką, i nie we Wrocławiu, tylko w Łodzi,
bo w Wrocławiu był profesor łodziński, zresztą Żyd z pochodzenia,
który mnie przeszkadzał, bo uważał, że to ambicjonalne bardzo,
że to nie powinna robić taka młoda osoba.
Ja robiłam profesora Fuchsa w Łodzi, który jest obecnie w Niemczech,
cały czas, od chwili wyrzucenia Żydów z tych katedr łódzkich.
Więc robiłam habilitację, a przedtem zrobiłam kandydaturę nauk we Wrocławiu.
To już to jest to, co robiono w Rosji, czego w Polsce już później nie było.
Więc dwa razy to było. Doktora, kandydaturę, habilitację,
a potem do profesury to musiałam jechać, zdawać ten egzamin publiczny i pytania
wtedy z całego zespołu profesorów w Łodzi.
Więc wtedy patrzyli na mnie dosłownie na nogi, i do góry na głowę,
i w co ubrane, i co nosi, i dlaczego przyjechała do Łodzi.
Tak, miałem wtedy referat. To było konieczne, każdy miał.
Dostałam trzy tematy i musiałam się przygotować ze wszystkich trzech,
bo nie wiedziałam, jakie dostanę.
Wtedy pamiętam, że siedziałam na linii Wrocław-Warszawa w Puszczykowie
i tam przygotowywałam się do tego referatu, pisałam ten referat.
Także właściwie przeszkód jako takich to ja nie miałam.
Jedna przeszkoda to była ta w ministerstwie, że nie dawali mi awansu,
który mi się należał i przerażałam na półce parę lat.
A druga przeszkoda to była tego osobista profesora Żyda z pochodzenia chrzczonego,
profesora Owickiego.
W którym roku znalazła się Pani w Szwecji?
W Szwecji się znalazłam dziesięć lat temu. Dokładnie w osiemdziesiątym trzecim roku.
Przy czym papiery załatwiłam w bardzo zabawny sposób, mogę powiedzieć,
bo przedtem przyjeżdżałam tutaj tylko czasowo do dzieci, w odwiedziny do wnuków, do dzieci.
Najpierw do dzieci, tylko później również do wnuków.
Mianowicie przyszłam tak jak było trzeba do ambasady szwedzkiej.
Skierowano mnie na górę, na piętro wyżej do takiego pana,
który się tym zajmował służbowo. To był Szwed.
A ja miałam ze sobą list od Józia, który po szwedzku napisał.
Od syna?
Od syna, tak. Dlaczego i jak. Bardzo rzeczowo i bardzo krótko.
I on mi powiedział, że ja dostanę wiadomość we Wrocławiu.
Nie zdążyłam iść na dół, kiedy był telefon z góry, żebym jeszcze raz przyszła.
Przyszłam do góry i powiedział mi, masz po angielsku, masz szczęście,
bo przyjechał przedstawiciel tych spraw ze Sztokholmu,
przeczytał pismo twojego syna i zgodził się od razu.
Także masz zgodę. No i tak to było.
Miałam jedyne szczęście w służbowu.
Tutaj zakończymy tę taśmę.
Dobrze się kończy.
Napisy/Transkrypcja: WYTFURNIA.PL [SO] Odwiedź stronę WYTFURNIA.PL/services po więcej informacji o naszych usługach!